Komary i olejki eteryczne – wszystko, co musisz wiedzieć

Trudno ich uniknąć, zarówno w naturze, jak i w wiadomościach, a w najlepszym przypadku są one źródłem irytacji, a w najgorszym – poważnym zagrożeniem dla zdrowia. Komary, a dokładniej kilka gatunków z rodzajów Aedes, Anopheles i Culex, reagują na gwałtowne zmiany klimatu w sposób, który sprawia, że ich obecność staje się dla nas zauważalna. Swędzące, opuchnięte ukąszenia mogą sprawić, że Twoje dni staną się koszmarem.

Dobrą wiadomością jest to, że olejki eteryczne mogą pomóc nam w walce z tymi owadami, a badania potwierdzają tę tezę. Dodatkowo możemy wykorzystać ich właściwości aromatyczne, aby złagodzić stan zapalny i swędzenie po ukąszeniu. istnieje kilka strategii, które możemy zastosować: możemy użyć fizycznych barier, stosować repelenty i/lub zabijać komary na różnych etapach ich życia.

Bariery fizyczne i repelenty

Jedną z najprostszych strategii uniknięcia ukąszeń jest stosowanie barier fizycznych – od moskitier w oknach lub nad miejscem odpoczynku, po ubrania noszone podczas spacerów w obszarach zaatakowanych przez komary. W przypadkach, gdy całkowite pokrycie nie jest możliwe, możemy skorzystać z mocy repelentów. Repelenty zapobiegają lądowaniu owadów lub przedostawaniu się ich do określonego obszaru.

Działają one poprzez rozprzestrzenianie substancji w obszarze, który chcemy chronić. Dotyczy to zarówno większych przestrzeni (tarasy, ogrody itp.), które można chronić za pomocą dyfuzora, świecy lub sprayu do pomieszczeń, jak i ochrony osobistej. W obu przypadkach chcemy chronić się przed komarami bez narażania własnego zdrowia i na szczęście dla nas olejki eteryczne mogą zapewnić bezpieczną ochronę.

„Musisz dla nich ładnie pachnieć” – to zdanie często słyszałam jako wyjaśnienie, dlaczego byłam pokryta czerwonymi plamami, podczas gdy moi towarzysze nie, mimo że przebywaliśmy w tych samych miejscach. W podobnym duchu niektóre domowe strategie odstraszania komarów obejmują spożywanie większej ilości witaminy B rzekomo po to, aby zapach był mniej kuszący. Chociaż suplementacja witaminą B nie okazała się skuteczna, atrakcyjność dla komarów rzeczywiście zależy od tego, czy śledzą one nasz zapach.

Najbardziej przydatne olejki eteryczne

Jednym z powodów, dla których rośliny wytwarzają związki lotne, jest zwalczanie szkodników – albo poprzez odstraszanie samych szkodników, albo poprzez przyciąganie drapieżników, które się nimi żywią. Dlatego też całkowicie sensowne jest, abyśmy zwrócili się do świata roślin w poszukiwaniu środków, które mogą pomóc nam w pokonaniu tego samego wyzwania. Olejki eteryczne są obiecującym źródłem repelentów, ponieważ „są mniej szkodliwe dla ludzi i środowiska” (de Souza et al, 2019). Ponieważ większość olejków eterycznych dość szybko się ulatnia, każdy repelent należy ponownie nakładać co 1-2 godziny lub stosować w połączeniu z nośnikiem o kontrolowanym uwalnianiu.

Wiele olejków eterycznych zostało przetestowanych pod kątem ich właściwości odstraszających, zwłaszcza że świat dostrzega rosnące zagrożenie chorobami przenoszonymi przez komary. Dostępne są artykuły przeglądowe, w których wymieniono dziesiątki olejków eterycznych i porównano ich skuteczność (da Silva & Ricci-Júnior, 2020; Asadollahi et al, 2019; de Souza et al, 2019). W niniejszym artykule wymieniono niektóre z bardziej interesujących olejków, ale jeśli chcesz zgłębić badania, zwróć uwagę na trzy następujące czynniki:

Badane gatunki

Procent ochrony

Czas trwania ochrony

Niektóre olejki eteryczne okazały się tak skuteczne, że zostały wpisane na listę repelentów zarejestrowanych przez EPA. Istnieją inne obiecujące olejki o właściwościach odstraszających, a niektóre z nich działają na wiele sposobów, ograniczając populację komarów.

Olejki eteryczne zarejestrowane przez EPA

Olejki eteryczne, które zostały przetestowane i zarejestrowane przez EPA to:

– olejek z kocimiętki (Nepeta cataria)

– olejek cytronelowy (Cymbopogon nardus lub C. winterianus)

– olejek z eukaliptusa cytrynowego (Corymbia citriodora)

Ten ostatni różni się od czystych olejków eterycznych z eukaliptusa cytrynowego, ponieważ został zmodyfikowany w celu zwiększenia zawartości PMD (p-mentan-3,8-diol). PMD występuje naturalnie w olejkach eterycznych i jest zarejestrowanym środkiem odstraszającym o skuteczności podobnej do DEET (najczęściej stosowanego środka odstraszającego owady). Oznacza to, że olejek eteryczny z eukaliptusa cytrynowego (nieprzetworzony) może być również dobrym repelentem, ponieważ zawiera zarówno cytronellal (zazwyczaj 65%) jak i PMD (zazwyczaj 2,5%), chociaż nie został on przetestowany i zatwierdzony przez EPA.

Olejek z kocimiętki wydaje się być najsilniejszym z tej grupy i chociaż może być drogi, to wystarczy go użyć w niewielkiej ilości. Stężenie 0,1% było prawie dwukrotnie skuteczniejsze niż 0,1% DEET w przypadku komarów Aedes aegypti, a stężenie 1% pozostawało skuteczne prawie tak długo, jak 1% DEET (Reichert et al 2019).

Inne obiecujące substancje

Wymienione tutaj olejki zostały zidentyfikowane w obecnie dostępnych badaniach jako obiecujące i wystarczająco silne, aby rozważyć ich zastosowanie w preparacie. Niektóre z nich zostały wybrane ze względu na podobieństwo do już uznanych olejków odstraszających, inne dlatego, że konsekwentnie wykazały się jako silne substancje same w sobie.

Kora cynamonu, goździki, mięta pieprzowa, trawa cytrynowa i geranium

Zarówno olejek z kory cynamonu (Cinammomum verum), jak i olejek z goździków (Syzygium aromaticum) wykazały w badaniach skuteczność zarówno jako repelenty, jak i pestycydy, zabijając komary na różnych etapach rozwoju.

Luker i in. (2023) porównali korę cynamonową, goździki, miętę pieprzową, geranium i trawę cytrynową jako repelenty przeciwko A. aegypti. Każdy olejek został zastosowany w 10% stężeniu w balsamie. Olejek goździkowy był najsilniejszy, zapewniając całkowitą ochronę przez 112 minut. Kora cynamonu i izolowany geraniol (główny składnik (80%) olejku palmarosa) zapewniały ochronę przez ponad godzinę. Mięta pieprzowa, geranium i trawa cytrynowa były następne pod względem czasu działania, a za nimi uplasowały się mięta zielona i cytronella.

Kurkuma, mandarynka, eukaliptus globulus, ylang-ylang

Mogą to być bardziej zaskakujące wybory, ale pojawiają się one również w kilku pracach badawczych i wykazują obiecujące wyniki w odstraszaniu gatunków Aedes lub Anopheles. Mandarynka (Citrus reticulata) wykazała bardzo dobry potencjał – zarówno olejek ze skórki, jak i z liści zapewniały ochronę. Olejek ze skórki był bardziej skuteczny, zapobiegając 100% lądowań komarów przez 30 minut (Haris et al, 2023).

Olejki eteryczne z kurkumy (Curcuma longa), ylang-ylang (Cananga odorata) i eukaliptusa globulus również były wielokrotnie testowane pod kątem działania na te dwa gatunki komarów i w porównaniu z olejkami wymienionymi w poprzedniej sekcji mogą być przyjemniejsze dla ludzi, którzy ich używają (da Silva & Ricci-Júnior, 2020).

Wyzwania związane ze stosowaniem

Chociaż badania są obiecujące, należy pamiętać, że badane stężenia są często znacznie powyżej zalecanych bezpiecznych poziomów dla stosowania olejków eterycznych na skórę, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę konieczność ponownego nałożenia po upływie czasu ochrony. Aby poradzić sobie z ograniczeniami bezpieczeństwa, można:

– Używać olejków, które wykazują dobrą skuteczność przy niskich rozcieńczeniach, takich jak kocimiętka, lub tych, które wymagają niewielkich środków ostrożności i których krótkotrwałe stosowanie wiąże się z mniejszym ryzykiem (geranium, cytronella). Ważne maksymalne stężenia do stosowania na skórę to: kora cynamonu 0,1%, goździki 0,5%, trawa cytrynowa 0,7%, ylang-ylang 0,8%.

– Stosować rozcieńczenia niższe niż badane, chociaż oznacza to obniżenie potencjału ochronnego i konieczność częstszego ponownego stosowania.

– Zamiast na skórę, stosować repelenty na ubrania i moskitiery.

– Rozpylać olejki w otoczeniu.

Kolejnym wyzwaniem związanym ze stosowaniem olejków eterycznych jako repelentów jest fakt, że szybko się one ulatniają. Oznacza to, że należy je ponownie nakładać co 1-2 godziny lub stosować systemy dostarczania, które przedłużają ich działanie. Nowe badania dotyczą nanokapsułkowania i mikroemulsji, a także możliwości wbudowania substancji odstraszających bezpośrednio w tkaninę (da Silva & Ricci-Júnior, 2020).

Jak stosować olejki eteryczne?

Teraz, gdy wiemy już, które olejki eteryczne mogą okazać się skuteczne, musimy zastanowić się, jak najlepiej je wykorzystać,

1. Dyfuzja (świece, dyfuzory trzcinowe, dyfuzory)

Jeśli chcesz chronić większy obszar, na przykład podczas wyprawy kempingowej lub spotkania, najlepszym narzędziem jest dyfuzja środowiskowa. Wyzwaniem jest utrzymanie stężenia olejku eterycznego na wystarczająco wysokim poziomie przez dłuższy czas. Dlatego jednorazowy oprysk może nie być wystarczający i powinieneś poszukać narzędzi o przedłużonym uwalnianiu, takich jak elektryczne lub trzcinowe dyfuzory lub świece. Pamiętaj tylko o uzupełnianiu dyfuzorów, aby zapewnić wystarczające pokrycie. Ma sens umieszczenie źródła repelentu na obwodzie chronionego obszaru, tworząc niewidzialną ścianę ochronną.

W przypadku przestrzeni zewnętrznych ryzyko bezpieczeństwa związane z ciągłą dyfuzją jest minimalne, chociaż osoby wrażliwe na substancje zapachowe powinny unikać siedzenia w pobliżu źródła zapachu. Jeśli chcesz chronić zamkniętą przestrzeń, mając otwarte okno, a siatka nie wchodzi w grę, rozważ umieszczenie źródła odstraszacza na parapecie, aby zminimalizować ryzyko nadmiernej ekspozycji w pomieszczeniu.

2. Zastosowanie osobiste (spraye, balsamy, żele)

Dyfuzja środowiskowa nie zawsze jest możliwa. W scenariuszach, które wymagają dużo ruchu (wędrówki, spacery) lub podczas uczestnictwa w wydarzeniu na świeżym powietrzu, bardziej efektywne jest stosowanie środków ochrony osobistej nakładanych bezpośrednio na ubrania lub skórę. Olejki eteryczne odstraszające owady można włączyć do żeli i balsamów do stosowania miejscowego, a spraye można stosować zarówno na ciało, jak i na strój. Wyzwania obejmują bezpieczeństwo formulacji i trwałość efektu.

Podczas formułowania produktu musimy pamiętać zarówno o bezpieczeństwie, jak i skuteczności składników aktywnych, upewniając się, że stężenie olejków eterycznych jest wystarczająco wysokie, aby osiągnąć pożądany efekt, ale nie za wysokie, aby powodować podrażnienia skóry. Musimy również upewnić się, że medium jest formułowane bezpiecznie i wydajnie. Na przykład podczas tworzenia sprayu lub balsamu musimy upewnić się, że olejki eteryczne są w pełni włączone, a formuła jest również odpowiednio konserwowana. Najprostszym rozwiązaniem jest użycie pojedynczego oleju roślinnego o niewielkim lub żadnym zapachu, takiego jak frakcjonowany olej kokosowy. Możesz połączyć go z olejem neem, aby uzyskać dodatkową repelencję.

Na rynku dostępne są naklejki/plastry na komary (małe plastry samoprzylepne) i bransoletki. Plastry często zawierają olejki eteryczne, prawdopodobnie działają dobrze i radzą sobie z wyzwaniami związanymi z formułą. Jednak bransoletki nie okazały się skuteczne. Plastry z olejkami eterycznymi są na rynku od jakiegoś czasu, a głównym zastosowaniem jest inhalacja w warunkach szpitalnych. Wykorzystanie mechanizmu małego plastra samoprzylepnego nasączonego olejkiem eterycznym w celu zapewnienia ochrony przed komarami wydaje się dobrym pomysłem.

Kolejnym wyzwaniem jest trwałość zastosowanego repelentu. Olejki eteryczne są z natury lotne, a związki aktywne odparowują, czyniąc ochronę bezużyteczną po 1-2 godzinach. Oznacza to, że repelent należy często nakładać ponownie. Istnieją pewne badania nad wykorzystaniem mikrokapsułkowania w celu opóźnionego uwalniania. Ta technologia jest obecnie poza zakresem możliwości rzemieślniczego formułatora, ale możemy skorzystać z dowolnych produktów dostępnych na rynku, które ją wykorzystują. Możemy również użyć tłustych olejów, które pomogą opóźnić parowanie olejków eterycznych, ale nie będą dobre dla odzieży.

Owicydy i larwicydy

Owicydy to substancje niszczące jaja. Czasami stosuje się syntetyczne substancje chemiczne, jednak problemy z nimi związane to rosnąca oporność populacji komarów, a także toksyczność wtórna dla gatunków niebędących celem. Olejki eteryczne zostały zbadane jako alternatywa i wykazały dobrą skuteczność jako owicydy. Badanie z 2023 r. opublikowane w czasopiśmie Nature przetestowało olejki z kory cynamonowca, trawy cytrynowej i gorzkiej pomarańczy przeciwko jajom komarów Aedes aegypt i i Aedes albopictus. Kora cynamonowca i trawa cytrynowa wykazały bardzo dobrą skuteczność, przy czym najlepsze wyniki uzyskano z kory cynamonowca w połączeniu z geranialem (głównym składnikiem olejku z trawy cytrynowej). Ta kombinacja okazała się śmiertelna dla jaj w stężeniu 10 000 ppm (stężenie około 1%). Wszystkie testowane olejki eteryczne okazały się również nietoksyczne lub tylko nieznacznie toksyczne dla organizmów wodnych niebędących celem (Moungthipmalai i in., 2023).

Larwicydy są ukierunkowane na stadium rozwoju larw. Syntetyczne larwicydy mają podobne problemy jak owicydy – larwy komarów mają tendencję do uodporniania się na substancję, co jest również szkodliwe dla innych organizmów wodnych. Olejki eteryczne zostały zbadane jako odpowiednia alternatywa, ponieważ są biodegradowalne, ogólnie nietoksyczne w stosowanych stężeniach, skuteczne w zabijaniu larw. Być może ze względu na ich zmienny i złożony skład komary nie stają się odporne na olejki eteryczne w takim samym tempie jak na konwencjonalne larwicydy.

W przeglądzie z 2017 r. autorstwa Andrade-Ochoa i współpracowników przyjrzano się potencjałowi larwobójczemu olejków eterycznych i ich składników, przeglądając dostępną literaturę. Przedstawiono informacje na temat aktywności larwobójczej 81 olejków eterycznych przeciwko komarom z rodzajów Culex , Aedes i Anopheles , opublikowane w badaniach w latach 2010–2015. Najbardziej skuteczne olejki, które są również dostępne w sprzedaży, to kurkuma ( Curcuma longa ), słodka pomarańcza ( Citrus sinensis ) i cytryna ( Citrus limon ). Trawa cytrynowa również wykazała dobrą skuteczność, a kora cynamonowca była umiarkowanie skuteczna.

Zarówno jaja, jak i larwy żyją w wodzie, więc każda substancja stosowana w celu ograniczenia populacji musi zostać zastosowana do dotkniętego zbiornika wodnego. Chociaż w sprzedaży dostępne są pestycydy wodne na bazie olejków eterycznych, możesz również odnieść pewien sukces, stosując hydrolaty. Ponieważ są rozpuszczalne w wodzie, można je rozpylać na powierzchni wody bez szkodliwych skutków ubocznych dla innych organizmów żyjących w wodzie lub używających jej do picia.

Innym biologicznie bezpiecznym narzędziem kontroli populacji jest Bacillus thuringiensis  subsp.  israelensis (BTI), bakteria , która wytwarza substancję toksyczną dla larw komarów, ale bezpieczną dla każdego innego owada lub zwierzęcia. Można je kupić w formie „mosquito bits” lub „mosquito dunks”, które zanurza się w wodzie, którą chcemy chronić. Bardzo przydatne w przypadku małych obszarów, takich jak ptasie kąpieliska i fontanny.

Pułapki i środki owadobójcze

Oprócz pozbywania się jaj i larw komarów, możemy użyć kilku strategii, aby kontrolować populację dorosłych osobników. Istnieją fizyczne pułapki, które wabią owady światłem lub inną przynętą. Pułapki są zasadniczo przeciwieństwem repelentów. Po wpadnięciu do pułapki komar zwykle zostaje złapany na lepkiej powierzchni, gdzie umiera z głodu. Niektóre pułapki są zasilane prądem elektrycznym i zabijają owady za pomocą prądu elektrycznego.

Spraye owadobójcze mogą być również używane do zabijania komarów, jednak są one zazwyczaj najbardziej ekstremalną opcją i wiążą się z tymi samymi problemami co owicydy i larwicydy – są zazwyczaj toksyczne dla innych form życia. Niektóre olejki eteryczne zostały zbadane pod kątem ich zdolności do zabijania dorosłych komarów różnych gatunków. Przegląd z 2019 r. autorstwa MA de Souza i in. wykazał, że trawa cytrynowa ( Cymbopogon citratus ) jest najskuteczniejsza w zabijaniu dorosłych komarów. Inne godne uwagi olejki to kminek ( Carum carvi ), kurkuma ( Curcuma zedoaria ) i czosnek ( Allium sativum ). Aerozol z kajuputu ( Melaleuca cajuputi ) również wykazał obiecującą aktywność.

Przeczytaj również: Repelenty na komary polecane przez Roberta Tisseranda

Leczenie ukąszeń

Oprócz repelentów i insektycydów, olejki eteryczne mogą przynieść ulgę osobom ugryzionym. Szczególnie przydatne są olejki eteryczne o działaniu przeciwzapalnym, przeciwhistaminowym i przeciwświądowym. Idealnym produktem byłby żel zawierający miętę pieprzową lub lawendę. Ponieważ mówimy o miejscowym stosowaniu na małym obszarze, możesz użyć 5% lub więcej olejku eterycznego. Jeśli nie czujesz się pewnie, jak przygotować żel, możesz również użyć tłustego oleju jako medium.

Jeżeli czujesz, że olejki eteryczne Cię fascynują, ale jednocześnie budzą niepewność i pytania typu „czy używam ich dobrze?”, e-book „Aromaterapia bez tajemnic. Zrozum, pokochaj i stosuj bezpiecznie” powstał właśnie dla Ciebie. To uporządkowana, przystępnie podana wiedza, która pomoże Ci zrozumieć, jak działają olejki, jak je dobierać i jak stosować je bez obaw, w zgodzie z ciałem i naturą. Dzięki temu e-bookowi aromaterapia przestanie być chaotycznym eksperymentem, a stanie się świadomym, spokojnym rytuałem, który realnie wspiera Twoje codzienne samopoczucie i zdrowie. Zobacz TUTAJ.